Blog

31 sierpnia 2016

Jak zabezpieczyć przedsiębiorstwo na wypadek śmierci przedsiębiorcy

Wiele jednoosobowych działalności przez długie lata prowadzonych jest przez jednego właściciela, nierzadko do końca jego życia. Co stanie się z taką działalnością po jego śmierci? Jak zabezpieczyć firmę na wypadek śmierci właściciela?

Przedsiębiorstwo prowadzone w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej podlega spadkobraniu na ogólnych zasadach. Oznacza to, że w razie śmierci przedsiębiorcy jego przedsiębiorstwo dziedziczą spadkobiercy. W chwili śmierci właściciela przedsiębiorstwo wchodzi do masy spadkowej na równi z innymi składnikami majątkowymi. Od momentu śmierci przedsiębiorcy właścicielami przedsiębiorstwa staje się często kilka osób (np. małżonek i dzieci zmarłego), którym to przedsiębiorstwo przypada w częściach ułamkowych. Do tego jeszcze przez 6 miesięcy od dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy mogą oni spadek odrzucić, a wtedy na ich miejsce wchodzą dalsi spadkobiercy. W dalszej perspektywie, po stwierdzeniu nabycia spadku, rysuje się jeszcze perspektywa ewentualnego działu spadku pomiędzy spadkobierców. I tu znów pojawia się pytanie ? kto otrzyma przedsiębiorstwo? Taka sytuacja trwać może wiele miesięcy, a w razie sporu między spadkobiercami nawet wiele lat. Firma natomiast, jako uczestnik obrotu gospodarczego, nie może z tego obrotu wypaść. W tym celu warto pomyśleć o jej zabezpieczeniu na wypadek śmierci właściciela.

 

Najprostszym rozwiązaniem zdaje się sporządzenie testamentu i przekazania przedsiębiorstwa określonej osobie. To jednak nie jest rozwiązanie bezpieczne, ponieważ wymaga stwierdzenia nabycia spadku, zaś uczestnikami tego postępowania muszą być wszyscy potencjalni spadkobiercy ustawowi. Ponadto w dalszym ciągu istnieje ryzyko odrzucenia spadku.

 

Nieco bezpieczniejszą formą jest ustanowienie w testamencie tzw. zapisu windykacyjnego, czyli zapisu, na mocy którego własność zapisanego przedsiębiorstwa przejdzie od razu z chwilą śmierci na wskazanego spadkobiercę. Jednak i ta opcja wymaga przeprowadzenia postępowania spadkowego. Czas potrzebny na wykonanie tych wszystkich czynności może sparaliżować działalność firmy, która jest aktywnym uczestnikiem obrotu gospodarczego. Zanim dokonane zostaną wszystkie formalności, ktoś musi firmą zarządzać i ją reprezentować. I nie chodzi tu o zawieranie dużych kontraktów, lecz nawet o zwykłe, codzienne czynności związane z zarządzaniem przedsiębiorstwem.

 

Ponadto ze spadkobraniem przedsiębiorstwa wiąże się jeszcze jeden zasadniczy problem ? w wielu przypadkach do prowadzenia przedsiębiorstwa konieczne jest uzyskanie koncesji, licencji lub zezwoleń ? czyli uprawnień o charakterze administracyjnoprawnym. Te z kolei są związane nie z przedsiębiorstwem (jako składnikiem majątkowym) lecz przedsiębiorcą (czyli osobą prowadzącą przedsiębiorstwo). Natomiast przy śmierci przedsiębiorcy na jego spadkobierców nie przechodzą te uprawnienia nawet wtedy, gdy przejmują oni przedsiębiorstwo zmarłego. Oznacza to, że muszą oni wystąpić na nowo o udzielenie koncesji, licencji lub zezwolenia, a do czasu ich uzyskania nie powinni prowadzić działalności gospodarczej.

 

Z powyższej analizy płynie zatem wniosek, że rozporządzenia testamentowe (w tym zapis zwykły i zapis windykacyjny) nie zabezpieczają dostatecznie trwałości przedsiębiorstwa w razie śmierci przedsiębiorcy i nie gwarantują płynnego przejścia na następcę.

 

Co zatem zrobić, aby śmierć właściciela nie zdestabilizowała działalności firmy? Przede wszystkim należy przekazać firmę swojemu następcy jeszcze za życia. Tu rozwiązań jest wiele. Najprostszym jest oczywiście sprzedaż (lub darowizna) przedsiębiorstwa na rzecz następcy. W takim wypadku własność przedsiębiorstwa przejdzie na następcę jeszcze za życia. Rozwiązanie to sprawdza się jednak w niewielu przypadkach, gdy działalność jest niedużych rozmiarów, nie wymaga uprawnień administracyjnych i przekazywana jest tylko jednemu następcy. Gdy sytuacja jest bardziej skomplikowana (np. działalność wymaga zezwolenia lub jest przekazywana kilku następcom), wtedy należy sięgnąć po bardziej zaawansowane prawne rozwiązania zabezpieczające. Takim rozwiązaniem jest przekształcenie jednoosobowej działalności w spółkę handlową. W takiej sytuacji dojdzie do współprowadzenia firmy przez dotychczasowego właściciela oraz jego następców w ramach spółki, a po jego śmierci firma będzie mogła nadal płynnie funkcjonować, będąc prowadzoną przez pozostałych wspólników. Nie dojdzie w takim przypadku do paraliżu decyzyjnego ani utraty uprawnień.

 

W razie przekształcenia działalności w spółkę handlową dziedziczeniu będzie podlegał udział w tej spółce. Oznacza to, że w miejsce zmarłego wspólnika wejdą do spółki jego spadkobiercy. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby byli nimi pozostali wspólnicy. Można też odmiennie uregulować kwestię spadkobrania i ustalić w umowie spółki, że spadkobiercy zmarłego wspólnika nie wejdą do spółki, tylko otrzymają równowartość przypadającego im udziału od pozostałych wspólników spółki.

 

Podsumowując, firmę najlepiej zabezpieczyć na wypadek śmierci, przekształcając ją w spółkę handlową, w której uczestniczyć będą dotychczasowy przedsiębiorca oraz jego następca lub następcy.

 

 

Więcej na blogu:

  • 21/02/2024

    Martyna Kasperska

    Częstym problemem w przypadku tzw. pracownika mobilnego, którego praca w zasadniczej części polega na przemieszaniu się pomiędzy miejscami, w których czekają na niego obowiązki (np. spotkania z kontrahentami w biurach w całym województwie, a nawet kraju), jest ustalenie od którego momentu rozpoczyna i kiedy kończy swoją pracę. Nie ma wątpliwości, że co do zasady dojazd pracownika z domu do pracy i z powrotem nie jest wliczany do czasu pracy. Jednak w przypadku przedstawicieli handlowych czy serwisantów, którzy często dysponują przy tym samochodem służbowym, granice między czasem prywatnym a czasem pracy mogą być trudne do ostrego zarysowania.

  • 16/02/2024

    Daniel Reck

    Jeśli przedsiębiorca prowadził działalność w 2023 r. i chce zmienić formę opodatkowania na rok 2024 r. tylko do 20 lutego ma czas na złożenie w tym zakresie pisemnego oświadczenia. Należy złożyć je za pośrednictwem Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiDG) lub bezpośrednio we właściwym urzędzie skarbowym – w przypadku przedsiębiorców nie podlegających wpisowi w CEiIDG.

  • 14/02/2024

    Wojciech Sawicki

    15 lutego 2024 r. wchodzi w życie tzw. Ustawa Kamilka, która wprowadzi wiele rozwiązań mających na celu przeciwdziałać zagrożeniom związanym z przestępczością na tle seksualnym i zapewniać ochronę małoletnim. Jeżeli jesteś pracodawcą, a twoja działalność dotyczy wychowania, edukacji, wypoczynku, leczenia, świadczenia porad psychologicznych, rozwoju duchowego, uprawiania sportu lub realizacji innych zainteresowań przez małoletnich, lub też opieki nad nimi, to zanim zatrudnisz nowego pracownika, musisz sprawdzić czy nie jest on przestępcą seksualnym.