Odmowa sporządzenia kopii prowadzi do ograniczenia prawa do obrony oraz w praktyce stanowi formę nieuzasadnionego ograniczenia dostępu do akt postępowania.

W postępowaniu przygotowawczym prokurator może co do zasady udostępnić akta podejrzanemu i jego obrońcy nie tylko do wglądu, lecz także z prawem sporządzania odpisów i kopii.

Odmowa wykonania fotokopii akt – przykład z praktyki

Obrońca podejrzanego złożył wniosek o udostępnienie akt sprawy wraz z umożliwieniem wykonania ich fotokopii. W odpowiedzi prokurator wydał zarządzenie, w którym obrońca i podejrzany otrzymali możliwość zapoznania się z aktami, jednak bez prawa wykonywania fotokopii ani utrwalania treści przy użyciu urządzeń technicznych.

Taka sytuacja rodzi wątpliwości co do zakresu prawa strony do akt sprawy postępowania.

Jawność akt postępowania przygotowawczego

Zasadą jest jawność akt postępowania przygotowawczego wobec podmiotów wskazanych w art. 156 § 5 k.p.k., a mianowicie dla stron postępowania, obrońcy, pełnomocników i przedstawicieli ustawowych.

Podmioty te mają prawo do:

1. zapoznania się z aktami sprawy

2. sporządzania odpisów lub kopii

3. uzyskania odpłatnie uwierzytelnionych odpisów lub kopii

Odmowa udostępnienia akt może nastąpić wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach, gdy wymaga tego zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania lub ochrona ważnego interesu państwa.
W przypadku gdy przesłanki te nie występują, odmowa wykonania fotokopii akt może zostać uznana za bezpodstawne ograniczenie prawa do obrony oraz zasady jawności postępowania.

Zażalenie na odmowę wykonania kopii akt przysługuje zażalenie.

Na odmowę wyrażenia zgody na sporządzenie kopii akt przysługuje zażalenie na podstawie art. 159 k.p.k.

Udostępnienie akt łączy się nierozerwalnie z umożliwieniem sporządzenia odpisów lub kopii oraz zgodą na wydanie odpłatnie uwierzytelnionych odpisów lub kopii. Brak wyrażenia zgody choćby co do jednego z powyższych wiązałoby się z niemożnością wykonania innych, albowiem uniemożliwienie sporządzenia kopii akt sprawy wiązałoby się z ich nieudostępnieniem oraz niewyrażenie zgody na wydanie odpłatnie uwierzytelnionych odpisów w rozumieniu art. 156 § 5 k.p.k.

Wyrażenie zgody na udostępnienie obrońcy akt sprawy wyłącznie do wglądu, bez możliwości sporządzenia ich fotokopii, w sytuacji, gdy sprawa ma charakter wielotomowy oraz cechuje się znacznym stopniem skomplikowania pod względem merytorycznym, prowadzi do istotnego ograniczenia realnej możliwości zapoznania się przez obrońcę z całością zgromadzonego materiału dowodowego.

W praktyce bowiem analiza obszernych akt wymaga nie tylko jednorazowego przeglądu, lecz wielokrotnego powracania do poszczególnych dokumentów, ich porównywania, sporządzania notatek oraz weryfikowania wzajemnych powiązań pomiędzy dowodami. Brak możliwości utrwalenia treści akt w postaci kopii uniemożliwia efektywne przygotowanie strategii obrony,
w tym formułowanie wniosków dowodowych, zarzutów czy linii argumentacyjnej.

Nie ma więc możliwości wyrażenia zgody na udostępnienie akt i niewyrażenie zgody na sporządzenie ich fotokopii czy wydania uwierzytelnionych odpisów.

Realizacja prawa do obrony w ujęciu materialnym jest realna jedynie wtedy, gdy umożliwia się dostęp do akt, sporządzenia odpisów lub kopii oraz wydaniem odpłatnie uwierzytelnionych odpisów lub kopii.

Jeżeli zatem nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 5 k.p.k. do odmowy udostępnienia akt, to wykluczone jest by jednocześnie zachodziły przesłanki odmowy sporządzenia fotokopii akt lub wydania odpisów. Tym samym, wydanie decyzji procesowej o różnej treści odnośnie do poszczególnych z nich uznać należy za bezpodstawne naruszanie prawa do obrony
i jawności wewnętrznej postępowania.

Cały artykuł przeczytasz w dziale merytorycznym „Prawnik” publikowanym przez Dziennik Gazeta Prawna w wydaniu „Przedsiębiorczy i prawniczy wtorek”:

Na odmowę wykonania fotokopii akt przysługuje zażalenie - GazetaPrawna.pl